کد مطلب: 1216   تاریخ مطلب: 1393/05/18    

فلسفه فرهنگ

دکتر نوشاد محمدی

مردم سالاری کرمانشاه: دکتر نوشاد محمدی: اشاره : فرهنگ را مادر تمدن میدانند فرهنگ"آنچه انسان به طبیعت افزوده است ".در مورد فرهنگ بسیار صحبت شده است .درابتدای امر مجبوریم گریزی به عناصر فرهنگ بزنیم .به طور ساده عناصر پنج گانه فرهنگ موارد زیر را شامل میشود.
1-ارزشها
2-باورها
3-هنر
4- الگوهاونمادها
5-تکنولوژی
برای مطالعه فرهنگ راهی بجز مطالعه تاریخ نداریم.چرا که تاریخ آیینه فرهنگ است.تاریخ همان دیروز فرهنگ است.وقتی از تاریخ صحبت میشود در واقع از فرهنگ صحبت میکنیم .براستی که تاریخ گورستان تمدن وتمدن فرزند فرهنگ است.لذا برای مطالعه فلسفه فرهنگ میتوان از تاریخ کمک گرفت.
فلسفه تاریخ یکی  از مباحث اصلی در تاریخ  اندیشه جهان است که از دیر باز محل مناقشه بین فلاسفه و اندیشمندان بوده است.در یک سو اندیشمندانی مانند مارکس وهگل قرار دارند که قایل به نوعی جبر در تاریخ هستند . وانسان را محصول تاریخ وفرهنگ خود میدانند .در جایی که هگل گفت "انسان فرزند زمان خویش است".ومارکس به جبر تاریخ اعتقاد داشت.در واقع این نوع نحله فکری واندیشه که در غرب شکل گرفت انسان وفرهنگ را در جبر تاریخ تفسیر میکند .واضح است که اراده انسان  در این فلسفه هیچ جایگاهی ندارد .هگل در فرازی به تمنای اراده میپردازد واز آرزو وشجاعت واستلال سخن به میان می آورد .در این فلسفه از فرهنگ وتاریخ ،انسان چاره ای به جز شناخت روابط ساختاری فرهنگ وتاریخ ندارد .لذا باید به سهم حداقلی خود در سرنوشتش قانع باشد وحداکثر این است  که ماموریت انسان  شناخت  فرایند ها وپروسه تاریخ است.انسان نظاره گر جریان تاریخ است وهیچ اراده ای در او نیست واراده اش در حد آرزوی کودکانه بیش نیست.این نگاه را میتوان نگاه پروسه ای به تاریخ وفرهنگ نامید .یعنی تاریخ وفرهنگ دارای درک وفهم است وخارج از اراده انسان در حال تکامل است.بدیهی است این گونه فرهنگی انسان را در رخوت وسستی وفرهنگ را به عناصر اولیه اش  باز گردانده وبشر را در سطحی از انگیزش که بسیار نزدیک به غرایز است نگه میدارد.دراین تحلیل تاریخ مانند ماشینی بدون راننده در مسیری بی انتها در حرکت است.اما در سوی دیگر فلسفه پراگماتیسم  یا عملگرایی  واومانیسم  یا اصالت وجودی ها قرار دارد ،که در راس متفکرین عملگرا جان دیویی قرار داشت .اینها فرهنگ را ساخته نوع انسان میدانند وبر ساخت شناخت همزمان با عمل تاکید دارند .چنانکه جان دیویی عنوان میدارد ما شناخت را میسازیم.یعنی انسان است که حقیقت بیرون از خود را میسازدوخالق فرهنگ است .وفرهنگ یک جاده یک طرفه است که انسان در حال پیشروی وحرکت در آن همزمان فرهنگ های جدید وتاریخ را میسازد.ودر این تجربه نیازی به نقشه راه ندارد ودر واقع فرهنگ وتاریخ همان جایی است که انسان میرود . نه اینکه انسان باید در چارچوب فرهنگ حرکت کند . بلکه حرکت انسان عین فرهنگ وتاریخ است.در سوی دیگر این داستان وجود گراها هستند که اصلا کلیت تاریخ و فرهنگ وعقل را به دلیل اینکه تفکر که محصول فرهنگ وتاریخ است به زعم آنها انسان را اسیر خود کرده وبه عقل انسان قفل زده است .به رسمیت نمی شناسند.برای تلطیف موضوع داستان معروفی از بخش روان پزشکی را بیان میکنم. "دو نفر دیوانه در بخش روان بودند .در بین بیماران روانی  که دچار هذیان شده بودند .یکی از آنها خود را پیامبر معرفی کرد ه وبه تبلیغ رسالت خود مشغول بود که دیگری بیمارانی را که دور  پیامبر را گرفته بودند کنار زد وگفت: بروید کنار ببینم  اصلا من چنین پیامبری تا به حال فرستاده ام یا نه؟به بیماری که ادعای پیامبری داشت گفت :به یاد نمی آورم که تورا به پیامبری برگزیده باشم .بله فرد دوم در واقع نعوض بالله خود را خدا وند می دانست که پیامبرانی نیز مبعوث کرده بود.حکایت امروز غرب در فلسفه حکایت این آدمهای بیمار است که هیچ کدام دیگری  را قبول ندارد.
همان طور که ملاحظه شد وجود گرا ها یا انسان گرا ها اصلا خرد را به رسمیت نمی شناسند .وفرهنگ را زایده تفکر انسان در طول زمان میدانند.اما نگاهی که مد نظر ما ست در زمینه فرهنگ یک نگاه دو سویه است .امااز نظر  ما در واقع  فرهنگ وانسان  در یک مسیر ومسافر یک مقصد هستند .معتقدیم که همچنان که انسان فرهنگ را میسازد فرهنگ هم انسان را میسازد .انسان وفرهنگ همانند روح وجسم جدایی ناپذیر هستند. هر آنچه روح را میآزارد جسم را بیمار می کند وهر آنچه جسم را مریض کند روح را عذاب میدهد.انسان در مسیر تعالی حیات وبالندگی از فرهنگ مدد میگیرد .برای اثبات این که فرهنگ چه تاثیری بر سرگذشت انسان یا تاریخ دارد .مجبوریم سه نوع از انسان رابه دلیل شرایط فرهنگی تبیین کنیم.
1-انسان ماقبل فرهنگ
2-انسان فرهنگی
3- انسان متمدن 
1_انسان ماقبل تاریخ(فرهنگ)
اگر قایل به این سه نوع انسان در جهان امروز باشیم .که نمونه های آن نیز در کشورهای خیلی عقب مانده ودر حال توسعه ومتمدن وجود دارد.مشخصا تاثیر فرهنگ را میتوانیم در این جوامع ببینیم.برای مثال آقای یونگ روان کاو وروانشناس یزرگ غربی در طی سالها ی طولانی مطالعه در فرهنگ های بدوی کشورهایی که قبایل بدوی دارند .مثل گینه  وزلاند نو به خاطرات جالبی اشاره میکند که در جامعه بدوی انسانهایی را می بینی که در فکر عمیقی فرو رفته اند.وقتی که بپرسی که به چه فکر میکنید ؟جواب میدهند که فکر کردن کاردیوانه هاست. آدم عاقل که فکر نمیکند.
یا در جایی دیگر در کتاب انسان در جستجوی خویشتن عنوان میکند.در این جوامع انسان اراده ندارد . حتی نمیتوانند دست خود را برای گرفتن یک هدیه  دراز کنند.مگر اینکه طی مراسمی کاهنی اورا با ابزار های ویژه مورد کتک کاری قرار دهد یا اینکه با یک نعره قوی  کمی اراده در او به وجود آورد .تا فعلی از او سر بزند. اعمال آنها در واقع نوعی مراسم مذهبی بدوی است .می بینیم که فرهنگ که دارای عناصر ارزشی ،الگوها ،نمادها ،تکنولوژی وهنر است.این انسان بی اراده را تا کجا پیش برده است .به قول مولانا" مو ندانست ومو شکافت".اگر بخواهم گریزی به روانشناسی انسان بدوی بزنم باید عرض کنم از عناصر اصلی وریشه ای رفتار"نیاز،ادراک،شناخت،توان و،نگرش وانگیزش"تنها ادراک ونیاز هستند که در او ایجاد رفتار میکنند.وانسان بدوی خیلی به حیوان نزدیک است.اعمال ورفتارش بیشتر قالبی و برای حفظ حیات است.
در این فرد هویت و ماهیت واراده وجود ندارد .بواسطه این که فرهنگ ندارد .یعنی الگو وارزش های مشخص  برای رفتارش ندارد .هویت بیشتر  از شناخت ناشی میشود در حالی که ماهیت از نگرش حاصل میشود .یعنی کیستی فرد از آگاهی های او که مشترک بین افراد جامعه است حاصل شده است وماهیت یا چیستی انسان از نگرش  یا نگاه شخصی او به جهان حاصل شده است.پس می بینیم که اشخاص در قبیله بدوی نه ماهیت یا نگرش شخصی به جهان دارند ونه هویت یا نگاه اجتماعی  که بعدا به تاریخ تبدیل میشود.عنصر سومی که این افراد از نظر فرهنگی ندارند باور است .البته ارزشهایی بدوی واولیه دارند .انسان بدوی انسان بدون اراده ای است.یا حداقل اراده درسطح بسیار پایین است.آنچه انجام میدهد از روی قدرت است نه اراده .قدرت او بیشتر جنبه غریزی دارد.اما در اراده مجموعه اپی از شناخت وادارک وقدرت وتوان وانگیزه موثر هستند.اراده کنشهای عقلانی را در انسان بر می انگیزد .انسان وقتی اراده میکند سه عنصر هدف،مانع وخودش را به عنوان عامل هم زمان با هم میبیند.لذا دیدیم که فرهنگ با ساختهایش به انسان اراده میدهد. وانسان هرچه از فرهنگ وتمدن دور بوده اراده اش تضعیف شده است.
2-انسان فرهنگی یا انسان تاریخی
درمورد این انسان که در جامعه وتاریخ زندگی میکند شرایط فرق میکند .به لطف موهبت فرهنگ انسان دارای قدرت واراده وایمان است.که این که چگونه به این مواهب میرسد را باید در تطابق بین عناصر فرهنگ وعناصر شخصیت جستجو کرد .یک همپوشانی  کاملا دقیق بین فرهنگ وشخصیت وجود دارد.برای مثال درمورد نماد زبان وتاثیر آن بر انسان اگر بخواهیم نمونه ای بیاوریم.به مطالعه  انجام شده در امریکا درمورد زبان واسناد های درونی وبیرونی افراد اشاره میکنم.در یک دانشگاه امریکایی سوالات مشخصی از دانشجویان چینی  که زبان امریکایی را هم کاملا صحبت میکردند .ملاحظه شد وقتی که به زبان چینی پاسخ میدهند .اسناد بیرونی میکنند.ولی به زبان انگلیسی پاسخ میدادند اسناد درونی میکردند .یعنی نگرشهای آنها کاملا تحت تاثیر زبان است.ملاحظه میکنیم که نماد فرهنگی زبان بسیار بر رفتار انسان تاثیر دارد.اما از سوی دیگر الگوها را اگر مثال بزنیم به عنوان یک مولفه اصلی از فرهنگ وببینیم که چگونه بر شخصیت اثر میگذارند.میبینیم که در تحقیقاتی که هنریک روانشاس غربی انجام داد ثابت شد که قهرمانان والگوهای انسانی ومد در اراده انسان تاثیر مثبت دارند وموجب تقویت اراده انسان میشوند.حالا ملاحظه میکنیم قرابت زیادی بین الگو ها واراده درما وجود دارد.جامعه ای که الگو های بیشتر شناخته شده دارد ،ملتی شجاع تر دارد.چه در شناخت وچه در ساخت فرهنگ بحث الگو سازی والگو پردازی یک اصل لایتغیر است.(درتهاجم فرهنگی که بحث امروز ما نیست اولویت با الگو سازی است ومیلیارد ها دلار صرف آن میشود).میبینیم که انسان فرهنگی ودر فرهنگ لاجرم در معرض الگوها ونمادها مانند زبان قرار میگیرد.اگر از ارزشها بخواهیم صحبت کنیم .میتوانیم همین نکات را در انها بیابیم .برای مثال تحقیقات  سلامت افراد معتقد به ارزشهای دینی را که صرفا به وجود ارزشای دینی اعتقاد دارند تایید میکند.نه دینداران بلکه مرحله ای قبل از آن ودر کسانی که دین را مفید میدانند .چه رسد به افراد مومن.یکی دیگر از عوامل شخصیت احساس نیاز است .بیهی است که فرهنگ نیاز های غریزی و فیزیولوژیک انسان را مدیریت میکند .به همین خاطر خیلی از رسومات بیماری زا در جوامع بشری داریم واصولا تظاهرات بیماریها در جوامع مختلف هم متفاوت است. در کشورهای غربی افسردگی با علایم کمتری خود را نشان میدهد در حالی که در جوامع شرقی افسردگی با علایم پیچیده تری همراه است وبروز می کند.چرا که فرهنگ شرقی حتی بیماری ها هم جزء آداب ورسوم هستند .ونقش های اجتماعی ویژه دارند وبه همین خاطر باید طی مراسمی این بیماری برگزار شود وبیماری ها نیز جزءرسوم هستند.ملاحظه شد که فرهنگ تعیین کننده شکل بروز وظهور سلامت وبیماری است.از اینجا مشود استنباط  کرد که بیماری های فرهنگی هم داریم ودرمانهای فرهنگی هم داریم.خیلی از مشکلات درمان فرهنگی دارندوخیلی از درد ها 
درد فرهنگی هستند.در این قسمت بیش از این توقف نمیکنیم وبه انسان متمدن می پردازیم.
3_انسان متمدن
انسان متمدن را اگر از منظر فرهنگ  تعریف کنیم انسانی است .که عناصر فرهنگ را شناخته وخود او فرهنگ ساز است.تا اینجا که بحث کردیم از انسان ماقبل فرهنگ وانسان در فرهنگ بود وحالا انسان را بر فرهنگ یا انسان سازنده فرهنگ را بررسی  میکنیم واز شرایط واوضاع واحوالش مطلع میشویم.بله در مورد انسان متمدن صحبت میکنیم.انسانی با هویت وماهیت پر ر نگ وتاریخ زنده واراده ای محکم.این  انسان اسیر تاریخ نیست.
او تاریخ را میسازد واز آینده به گذشته پل میزند .عنصر اصلی در ذهن واندیشه این انسان اراده است .اگر قدرت را که از نیازهای انسان ریشه میگیرد ودر ساحل بی نیازی لنگر میاندازد که در انسان در مرحله فرهنگ بیشتر دیده میشود . مقایسه کنیم با اراده در اراده سه عنصر اصلی وجود دارد 1_هدف2_مانع3_دانش(عقل)
یعنی انسان فرهنگی با فهم شرایط زمان خود از نظر نیاز ها یش وانسان متمدن با فهم شرایط فرهنگی از نظر بر اوردن خواسته هایش مشخص میشود.او این خواسته ها را پخته کرده ودر درون خود با ساز وکار های اندیشه اش از مرز باور وادراک میگذرد و به ایمان به هدف واراده  در عمل میرسد.این انسان اسیر دست سرنوشت نیست.بلکه سرنوشت در دست اوست .غیر ممکن در ادبیات انسان متمدن وجود ندارد.جهان انسان متمدن جهان ممکنات است.برای تنویر وتلطیف این موضوع بهتر است به چین سری بزنیم .جایی که فرهنگ دانش آموزانش تا قبل از سال 1990 فرهنگ تحقیر به جای افتخار بود. "در مطالعه ای که خانم برک روانشناس  امریکایی در چین وامریکا انجام داده متوجه تفاوت فرهنگی بین دانش آموزان چینی و امریکایی شد وعنوان کرد .که دانش آموزان چینی غرور کمتری نسبت به امریکایی دارند وهمین موضوع باعث شده که نمرات آنها بعد از دوره دبیرستان کمتر از دانش آموزان امریکایی شود واین در حالی بوده که در دوره دبیستان نمرات بهتری  داشته اند . ودر تحلیل آن از تاب آوری کمتر آنها نسبت به  امریکائیها صحبت میکند .که آنرا به تربیت مغرورانه کودکان امریکایی نسبت داده ودریافته است.عامل اصلی این موضوع نوع تربیت چینی هاست که احساس غرور وبرتری در آنها نبوده است تا قبل از سال1990 که چین متوجه این موضوع شده ودر مدارس نسبت به ویژگیهای شخصیتی وکاراکتر های روانی وبارز دانش آموزان حساس شدند  وبا تقویت فرهنگ غرور وخودباوری به تصحیح این امر پرداخته اند به نحوی که درفاصله یک دهه فرهنگ کار امدی جایگزین آن کردند. میبینیم که انسان متمدن از جو فرهنگی بیمار کننده خود خارج میشود. هدف ها را تشخیص میدهد اراده را صیقل میدهد ودر جستجوی باور ها وخواسته های اشتباه خود برای نیل به اهدافش است.با این مثال ها روشن شد انسان در تمدن خالق فرهنگ است .وروابط فرهنگی مفید میافریند .این انسان از فقرمطلق ثروت درست میکند "می گویند منطقه ای در هند هست که امروزه گردش گران زیادی دارد.که زمانی در فقر مطلق بودند .یک ثمن یا ارگان مردمی به آنه پیشنهاد داد از فقر شان پول در بیاورند ودر اینتر نت دتبلیغ کردنم که آیا نمیخواهید یک شب در بدترین شرایط زندگی کنید وتجربه کنید ؟(.فقط بایک دلار).سیل عظیمی از گردش گران آمدندومردم درخواست دولت را برای ساختن خانه ها رد کردند وگفتند این کپر ها مایه در آمد ماست .می بینیم از فقر ثروت درست میکنند.این انسان اراده کرده شرایط خود وفرهنگ خود را تغییر دهد وهیچ چیز مانع اراده اش نشده است.باید انسان از فرهنگهای مخربش جدا شود .وایمان واراده را از دام آنها برهاند. به امید روزی که خلاقیت فرهنگی در کشور مانیز قصه ای نو ساز کند. 




مردم سالاری کرمانشاه    تاریخ ارسال مطلب:1393/05/18   کد مطلب: 1216


نظرات کاربران
 نام نویسنده  
 متن ارسالی  
       
        اخبار استانی
پیکر اسفندیار غلامی کشتی گیر اسبق کشورمان تشییع شد

پیکر مرحوم اسفندیار غلامی قهرمان اسبق کشتی ایران روز شنبه در میان حزن و اندوه مردم اسلام آبادغر...

1395/08/29
.............................................................
نظام و مردم اولین گروه هایی هستند که از تخریب دولت آسیب می بینند

امیر صالحی رییس شورای هماهنگی جبهه اصلاحات استان کرمانشاه نیز تخریب کنندگان دولت را از ادامه ای...

1395/08/06
.............................................................
بیانیه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه در خصوص انهدام تیم تروریستی داعش

شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه در خصوص به هلاکت رسیدن اعضای گروهک تروریستی داعش در کرمانشا...

1395/05/27
.............................................................
استاندار کرمانشاه: تمام تلاش خود را برای توسعه اورامانات به کار خواهم گرفت

استاندار کرمانشاه روز شنبه در دیدار با ملا عبدالله غفوری امام جمعه روانسر تاکید کرد: تمام تلاش...

1395/05/23
.............................................................
پیام استاندار کرمانشاه به مناسبت کسب مدال طلای کیانوش رستمی در المپیک ریو

پیام استاندار کرمانشاه به مناسبت کسب مدال طلای کیانوش رستمی در المپیک ریو ۲۰۱۶...

1395/05/23
.............................................................
توضیحات سخنگوی شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه درخصوص بیانیه اخیر این شورا

سخنگوی شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه در خصوص بیانیه اخیر این شورا که در فضای مجازی و رسان...

1395/05/23
.............................................................
اعلام حمايت دبير حزب مردم سالاري استان كرمانشاه از استاندار

به گزارش مردم سالاري كرمانشاه امير صالحي دبير حزب مردم سالاري استان با اشاره به لزوم وحدت رويه ...

1395/05/18
.............................................................
ترکیب جدید هییت رییسه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات استان کرمانشاه تعیین شد.

در این جلسه علاوه بر تعیین هییت رییسه جدید مباحث متعددی مطرح شد که گزارش آن را در ادامه می خوان...

1395/05/17
.............................................................
روز خبرنگار گرامي باد.

......

1395/05/16
.............................................................
اورامان در سوگ وارث تیشه فرهاد نشست/خالو حسین کوهکن درگذشت

به گزارش مردم سالاري كرمانشاه به نقل از پاوه پرس خالو حسین کوهکن مردی که نامش همانند نام اساطیر...

1395/05/05
.............................................................
 
 
       گفتگو
كواكبيان: ترامپ قدرت برهم زدن برجام را ندارد

عضو هیات رییسه فراکسیون امید در مجلس شورای اسلامی گفت: کشورهایی که به ستادهای انتخاباتی خانم کل...


1395/08/25
...........................................................
احزاب؛ ابزار تقویت مردمسالاری و ارتقای بینش و مشارکت سیاسی

احزاب سیاسی در ایران به رغم بهره مندی از پیشینه و پشتوانه قانون اساسی، هرگز نتوانسته اند به کار...


1395/05/16
...........................................................
«وسواس سقراطی دارم»

گفتگو با دکترسمیعی - استاد 81 ساله ارتباطات...


1395/02/04
...........................................................
باقرآبادی:من هنوز هم خودم را یک روزنامه نگار میدانم.

سخت است با روزنامه نگاری که سالها مصاحبه کننده ای حرفه ای بوده، روبرو شوی و به قولی«خیاط را در ...


1394/06/23
...........................................................
من آدم تازه به دوران رسیده ای نیستم!

گفتگوی هفته نامه غرب با حاج غلامرضا امیری...


1394/03/13
...........................................................
با عکاسان حرفه ای جهان فاصله ای نداریم

گفت و گوی محمدحسین شیریان با بهمن زارعی عکاس اعزامی ایرنا به مذاکرات لوزان سوییس را منتشر کرده ...


1394/01/30
...........................................................
خبری از تهدید و تکفیر و هاله نور نیست!

ابراهیم فتاحی: هیچ مصلحتی بالاتر از قانون‌مندی و قانون‌مداری و اجرای قانون نیست....


1393/07/13
...........................................................
 

مردم سالاری کرمانشاه