کد مطلب: 1310   تاریخ مطلب: 1393/05/28    

فلسفه آزادی

دکتر نوشاد محمدی

اشاره: <<درحوزه علوم انسانی در جهان وخصوصا در فلسفه غرب در رابطه با انسان از وجود تا ماهیت، از ماده تا معنویت ،از حقیقت تا واقعیت. از عشق تا نفرت همه مورد بحث ومداقه قرار گرفته است.این همه مطالعه وبحث وبررسی به خاطر این است که بهترین راه که منجر به خوشبختی انسان در زمین ودر جهان میشود یافته شود.
در سه مرحله انقلاب های عظیم در اندیشه انسان مدرن به وجود آمده است.انقلاب هایی که هر کدام بنیان وتاریخ اندیشه را زیر ورو کرده اند.ابتدا در اندیشه غرب اندیشه راه دشوار ی را پیمود .انسان از خدایان واسطوره ها  که در کوه ودشت ودمن درهمه جا با انسان بودند .زاد وولد داشتند (اینها همه در ذهن انسان بود ).وهر امری در طبیعت خدایی داشت .دست کشید وبا ظهور خرد در لباس عقل اولین انقلاب در اندیشه انسان از نظر فلسفی به منصه ظهور رسید.
ابزار اصلی در این دوران قیاس بودپس از آنکه عقل در طی انقلاب دوم از منطق قیاسی خلع سلاح شد.لاجرم استقراءدر فلسفه غرب پا گرفت.با پا گرفتن  اندیشه استقرایی در جهان، انسان از عالم قیاسی  وذهنی پا به عرصه تجربه گذاشت.این گفتمان تجربی هم گفتمانی تمامیت خواه بود.و انسان آنرا موجب اسارت خویش یافت.تا اینکه انقلاب سوم در اندیشه غرب رخ داد واندیشمندان منقد همچون مارکس، نیچه وهایدگر ومکتب انتقادی فرانکفورت وفروید تار وپود عقلانیت مسلط غرب را گسستند ودر این بین هر آنچه از فرا روایت است را کنار گذاشتند وبه دنبال انسان بی پیرایه وخالص گشتند ودر این راه هر کدام نسخه ای برای انسان غربی بیمار پیچیدند.
همچون طبیب جوانی که بر بالین بیمار آمد وچون به جای پدر به طبابت پرداخته بود. سواد طبابت نداشت از اطراف بیمار هرچه میدید میگفت علت بیماریش همین است .این فلاسفه  غربی نیز هر کدام هر چه به ذهنشان رسید عنوان کرده است.
یکی میگوید دولت است که ملت را بیمار کرده است (نیچه). یکی نظام سرمایه داری و مالکیت خصوصی را بیماری زا میداند (مارکس در نظریه کمونیسم) یکی بیماری انسان را از کمبود آزادی میداند. (سارتر وهایدگر) یکی بیماری انسان را در سرکوب غریزه میداند. (فروید در نظریه روانکاوی). یکی هرنوع سیستم قدرت ودولت را مضر به حال انسان میداند (فوکو).
داستان جالبی در این مورد ذکر میکنم:بعداز جنگ جهانی اول در یکی از قبایل افریقایی اسلحه  ای زنگ زده جامانده بود .مردم بومی که اعتقادات خرافی داشتند .فکر میکردند این چپق (پیپ) دست مادر خداست.وهمه دور آن جمع شده بودند وسعی میکردند از آن استفاده کنند. در این اثنا چند تیر از باقی مانده های جنگ که در آن بود .دوسه نفرشان را زخمی کرد وکشت.تازه متوجه شدند این چپق دست مادر خدا نیست.
حالا انسان غربی هم همین طوری در پی فهم روابط وعلل رفتار هر از چند گاهی اسلحه فکری جدید را امتحان میکنند .البته به علت متمدن بودن جنگهای جهانی از آن بر می خیزد مثلا همین آقای نیچه با طرح " ابر انسان" برای جانشینی خدا کار دست جهان داد و "توتالیتاریزم "هیتلری را به وجود آورد.بله هیچکدام از دوا ودرمانهای اطباءفلسفه تا بحال به التیام وتیمار زخم های انسان که نیانجامیده که هیچ بلکه آنرا بدتر کرده است. اما آخرین درمان توصیه شده در "وجود گرایی "سارتر وهایدگر است.آنجا که "آزادی" را به عنوان درمان اصلی درد های انسان میدانند.
از آزادی" غریزه "تاآزادی، قدرت را به عنوان راه چاره مطرح می کنند.دراین مقاله ما بحث در مورد" فلسفه آزادی" ونظرات اسلام از زبان استاد" مطهری" ونظرات وجودگرایان می پردازیم ونقطه عزیمت خود را تعاریفی از خواسته ،غریزه،نیاز وآگاهی وآزادی قرار داده ایم.>>
خواسته:نیازی انتخاب شده که انسان به آن آگاه است و برای بر آوردن آن متوسل به اراده میشود.
غریزه:نیازهایی که بدون اراده وانتخاب برآورده میشوند.
اراده:تلاش آگاهانه وباورمندبرای رسیدن به خواسته.
آگاهی:شناخت خواسته های متضاد انسان است.
آزادی:احساس عدم محدودیت .
البته این تعاریف تعاریف بسیط در جهت فهم موضوع هستند که بهنا بر وسع نویسنده نوشته شده است.
هم چنانکه ملاحظه میشود اگر این مقدمات را بپذیریم،چند نکته بر ما روشن میشود.
1-خواسته اصلی ترین موضوع در صورت مسئله انسانیت است.موضوعی که از نظر فلاسفه غربی مغفول مانده است.چرا که اراده،آگاهی،آزادی،از متعلقات خواسته هستند.موضوعیت این عناصر در قدرت خواست وانتخاب انسان  نهفته است.
2-آگاهی اصولا محدود کننده حقیقت در ظرف تضاد ها یا خواسته است وابراز خواسته های انسان.انسان به چیزی آگاه است که آنرا طلب کرده باشد.آگاهی انسان چیزی بیش از مطلوب او نیست.از این جا متوجه میشویم که ظرف محدود آگاهی انسان که مطلوب ها را سلبا وایجابا" مهر تایید میزند. فضای محدودی است ،چرا که با آگاهی انسان به محدود کردن نیازهایش می پردازدودر این فضای محدود درک انسان، "آزادی نامحدود"نمی تواند جای بگیرد.اصولا آگاهی محدود ابزار شناخت آزادی نامحدود نیست.
لذا آزادی در انسان از نظر شناختی امری نامتعین است ونمیتواند مطلوب انسان باشد این امر در حوزه غریزه هم همین گونه است .نه اینکه انسان نیازمند به اینها نیست، بلکه این اینها از کانال آگاهی واراده انسان تحقق نمی یابند.این امور برای اثبات وتحقق نیازی به اراده انسان ندارند .وچون امور انتخابی ورفتارهای آگاهانه انسان نیازمند به بر انگیختن اراده هستند ولی آزادی وغرایز نیازی به اراده ندارند ..پس دوگونه فعالیت در انسان داریم یک گونه وابسته به اراده ویک دسته فارق از اراده.
مثلا :گرسنگی بنا بر اراده انسان ایجاد یا القاء نمیشود. تشنگی رانمیشود با آگاهی ایجاد کرد.آزادی هم به نوعی بیرون از اراده انسان است البته آزادی وعشق ومسائلی از این دست را باید در فطرت یا غریزه اجتماعی انسان جستجو کرد نه در غریزه حیوانی .شاید دلیل این امر ضرورت آزادی است ،آزادی امری حیاتی برای بشر است.ملاحظه میشود وقتی اراده انسان در امور غیذر حیاتی است . وطبیعت کلید ورود بعضی از امور مانن غرایز وفطرت را در دست آگاهی واراده انسان نگذاشته است. واین امور الزاما از سمت خود طبیعت وبیرون از اراده انسان هستند.
3-متوجه میشویم که آزادی قبل ازآگاهی وخواسته در انسان است چرا خواسته وانتخاب انسان در سایه امکان تحقق وامکان صلاح قرار میگیرد وطبیعت نمیتواند این ریسک رابپذیرد وعنان آزادی را به دست او بدهد در خالی که هنوز توان اندیشه ندارد .در واقع این طبیعت است که به عنوان قیم انسان امور آزادی اورا تفویض میکند.از طرفی زحمت رسیدن به آزادی در انسان آگر آزاد نبود غیر قابل تحمل وتصور بود.لذا با آزادی زندگی میکنیم.بدون اینکه متوجه آن باشیم .آزادی نه انتخابی ونه خواستنی است بلکه وجود دارد .آزادی مهمان آگاهی نیست چون که مطلوب انسان نیست.انسان در جهان خودش طالب تضادهاست واین تضادها هکدیگر را محدود میکنند.حالا با این تفاسیر به سخن وجودگرایان مانند سارتر وهایدگر میپردازیم.شاه بیت صحبت آنها این است که
" انسان اراده میکند تا آزاد باشد".
همانطور که ملاحظه شد این صحبت آنها کاملا اشتباه است چرا که اراده از خواست وانتخاب انسان است.در حالی که آزادی امری طبیعی وخارج از اراده انسان است ومطلوب انسان نیست بلکه نیاز انسان است.از این صحبتها این طور بر میآید که ما نوعی رفتار کاملا طبیعی وخود آیند داریم که به دلیل نیازهای ساختاری در وجود نهادینه شدهاست .که دلیل دیگری بر رد ادعای انسانگراها ووجودگرا ها دال بر آگاهی مطلق انسان واختیار مطلق اوست .انسانی که بخش عمده ای از رفتارش در اختیار غریزه است چگونه مطلقا آگاه است ؟آنها از یکحق طبیعی و خدادی به عنوان یک حق اکتسابی وآگاهانه نام میبرند . در حالی که انسان از حق آزادی برخوردار است ولی مالک آزادی نیست.آگر مالک آزادی بود نیازمند بی نهایت آزادی بودیم که هرکس در 
ملک انیشه جان خویش میداشت که آن هم امر محالی است .لذا آزادی جزء امور مشاء وطبیعی است که در بهرمندی از آن همه مثل هم باشند.
اما از نظر اسلام و شهید مطهری فیلسوف بزرگ مسلمان آزادی معبر  برای سعادت انسان است. جایی که میفرمایند:"آزادی کمال وسیله ای است نه کمال هدفی".اسلام انسان را مسئول میداند .پیش فرض این مسئولیت هم امر آزادی است.
اگر در دین مستقیما به آزادی اشاره زیادی نشده است علت آن میتواند بدیهی بودن آزادی در نظام دینی باشد.لذا این امر امری طبیعی  وقدیمی نسبت به ارزشهای اسلامی وانسانی در نظر گرفته شده است.هر آنچه در دین مقدس است تنها در بستر آزادی است که قابل تحقق است.
گزاره اصلی اسلام ودین در مورد آزادی این گونه است.
"انسان آزاد است تا اراده کند"
بالاترین سطح اراده انسان ایمان است. لذا اسلام انسان را آزاد وبااراده میخواهد این اراده جز با معنویت حاصل نمیشود.وبه قول شهید مطهری:" که آزادی اجتماعی را به دلیل آزادی معنوی انسان میداند."
اسلام نه طالب سرکوب غریزه است ونه طالب بی بند وباری بلکه رعایت حریم را توصیه میکند.
نتیجه گیری:اگر بخواهیم از این بحث ناقص نتیجه ای  بگیریم.باید بطور خلاصه چند نگته را مد نظر قرار دهیم.
1-جهان غرب از ارزش خالی است وبرای جبران این خلاء ارزشی مجبور است ارزشها  وباور هایی جایگزین کند.
2-رفتار انسان از دو منشاءطبیعی  وروانی  یا انسانی صادر میشود .وطبیعت امور زیر بنایی که به بقاءنوع بشر مربوط است را از دست رس اندیشه انسان خارج کرده مانند کودکی که والدین داروی مهم وکشنده ای را از او پنهان کرده اند.یک سری رفتار هاکه به کیفیت زندگی مربوط است وانسان با شناخت و آگاهی خود انجام میدهد از اختیار طبیعت خارج ودر انتخاب انسان است.
3-این نگاه فلسفه غرب به انسان که اورا آزاد وفعال مایشاء میداند .از روی فرار از مسئولیت است .چرا که پذیرش مسئولیت رفتار وقبول آزادی انسان موجب پذیرش معنویت ودین میشود .این امر مطلوب نظر فلاسفه غرب نیست.چرا که خیلی ازآنها 
در واقع کارمندان فلسفه هستند تا فیلسوف.
4-همانطور که عرض شد آزادی بستر اراده است .نه اراده بستر ازادی.
5-آزادی که یک امر طبیعی ودر ورای اندیشه انسان است از حوزه ارزشی خارج است.چرا که ارزشها را با باید ها ونبایدها می شناسیم ولی آزادی در باور انسان است.
6-آزادی نمیتواند هدف انسان باشد چرا که هدفها باید در اراده انسان بگنجند .ولی آزادی به مثابه هدف به معنی سلب آزادی است .
تا اینجا مطالب  ناقصی عنوان کردیم به امید ارشادات دوستان عزیز مطلب را تا نوشتنی دیگر به پایان م یبریم.




مردم سالاری کرمانشاه    تاریخ ارسال مطلب:1393/05/28   کد مطلب: 1310


نظرات کاربران
شهریار باقرآبادی   در تاریخ   1393/6/22   ساعت 22:48  متن زیر را ارسال کرده است
مطالب دوست فاضل و ارجمندم جناب دکتر محمدی، که سابقه ارادت ما به ایشان دیرپاست؛ همیشه جالب، آموزنده و چالش برانگیز بوده و هست و ما همیشه از ایشان چیزها آموخته ایم. اما به رسم یک دوست دیرین و مخاطبی نقاد - اگر شایستگی داشته باشیم - مطالبی در موازات توضیحات آن جناب معروض میداریم: 1 - نگارنده محترم به جهت تعریف خواسته، - که صد البته مبرهن است که از جنس مطالبات اجتماعی منظور بوده است - چند واژه را مستعمل نموده اند: الف - نیازی ب- همگام با آگاهی ج - تلاش در برآوردن آن با ابزار اراده. اما در بند دوم و در ذیل همان مطلب، دچار نوعی پارادوکس شده اند: چرا که در تعریف خواسته (نیاز منتخب آگاهانه ی انسان)، چگونه میشود که آگاهی که جزء لاینفک خواسته تعریف شده است؛ محدود کننده ی حقیقت ها در ظرف تضاد یا خواسته ها معنا و تفسیر شده است؟ چنین به نظر میرسد که حضور آگاهی - بر خلاف باور ایشان - میتواند در توسیع دامنه ی خواسته هاموثر باشد. 2 - برای تبیین تعریف آزادی، به عنوان خواسته بنیادین بشری؛ ذکر این مسئله ضروری به نظر میرسد که اصولا بسیاری از بنیادهای اندیشه ی بشری و از جمله آزادی از فرط وضوح با تعاریف معمول انطباق نمی پذیرند و آنچه در این اصول مورد اختلاف است در دایره ی حدود است نه در تعریف و ذات. 3 - در ذیل همان مطلب قیاس مطالبات اجتماعی با سوائق فیزیولوژیک - مانند تشنگی و گرسنگی - از منظر مبنایی قابل توجیه نیست و یا حتی نمیتوان به عنوان وسیله ای برای تقریب موضوع به ذهن مخاطب شیوه ای استوار باشد. 4 - در نتیجه گیری بجا مینماید که نگارنده ارجمند با ذکر مآخذ از متون سیاسی غربی که ادعای آزادی مطلق انسان را تببین نموده اند خوانندگان را مساعت ذهنی نمایند . با همه ی آنچه گفته شد تلاشهای خالصانه ی جناب دکتر محمدی که از فرهیختگان فهیم استان بوده و هستند قابل تقدیر، تحسین و ستایشند.
 نام نویسنده  
 متن ارسالی  
       
        اخبار استانی
پیکر اسفندیار غلامی کشتی گیر اسبق کشورمان تشییع شد

پیکر مرحوم اسفندیار غلامی قهرمان اسبق کشتی ایران روز شنبه در میان حزن و اندوه مردم اسلام آبادغر...

1395/08/29
.............................................................
نظام و مردم اولین گروه هایی هستند که از تخریب دولت آسیب می بینند

امیر صالحی رییس شورای هماهنگی جبهه اصلاحات استان کرمانشاه نیز تخریب کنندگان دولت را از ادامه ای...

1395/08/06
.............................................................
بیانیه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه در خصوص انهدام تیم تروریستی داعش

شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه در خصوص به هلاکت رسیدن اعضای گروهک تروریستی داعش در کرمانشا...

1395/05/27
.............................................................
استاندار کرمانشاه: تمام تلاش خود را برای توسعه اورامانات به کار خواهم گرفت

استاندار کرمانشاه روز شنبه در دیدار با ملا عبدالله غفوری امام جمعه روانسر تاکید کرد: تمام تلاش...

1395/05/23
.............................................................
پیام استاندار کرمانشاه به مناسبت کسب مدال طلای کیانوش رستمی در المپیک ریو

پیام استاندار کرمانشاه به مناسبت کسب مدال طلای کیانوش رستمی در المپیک ریو ۲۰۱۶...

1395/05/23
.............................................................
توضیحات سخنگوی شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه درخصوص بیانیه اخیر این شورا

سخنگوی شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه در خصوص بیانیه اخیر این شورا که در فضای مجازی و رسان...

1395/05/23
.............................................................
اعلام حمايت دبير حزب مردم سالاري استان كرمانشاه از استاندار

به گزارش مردم سالاري كرمانشاه امير صالحي دبير حزب مردم سالاري استان با اشاره به لزوم وحدت رويه ...

1395/05/18
.............................................................
ترکیب جدید هییت رییسه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات استان کرمانشاه تعیین شد.

در این جلسه علاوه بر تعیین هییت رییسه جدید مباحث متعددی مطرح شد که گزارش آن را در ادامه می خوان...

1395/05/17
.............................................................
روز خبرنگار گرامي باد.

......

1395/05/16
.............................................................
اورامان در سوگ وارث تیشه فرهاد نشست/خالو حسین کوهکن درگذشت

به گزارش مردم سالاري كرمانشاه به نقل از پاوه پرس خالو حسین کوهکن مردی که نامش همانند نام اساطیر...

1395/05/05
.............................................................
 
 
       گفتگو
كواكبيان: ترامپ قدرت برهم زدن برجام را ندارد

عضو هیات رییسه فراکسیون امید در مجلس شورای اسلامی گفت: کشورهایی که به ستادهای انتخاباتی خانم کل...


1395/08/25
...........................................................
احزاب؛ ابزار تقویت مردمسالاری و ارتقای بینش و مشارکت سیاسی

احزاب سیاسی در ایران به رغم بهره مندی از پیشینه و پشتوانه قانون اساسی، هرگز نتوانسته اند به کار...


1395/05/16
...........................................................
«وسواس سقراطی دارم»

گفتگو با دکترسمیعی - استاد 81 ساله ارتباطات...


1395/02/04
...........................................................
باقرآبادی:من هنوز هم خودم را یک روزنامه نگار میدانم.

سخت است با روزنامه نگاری که سالها مصاحبه کننده ای حرفه ای بوده، روبرو شوی و به قولی«خیاط را در ...


1394/06/23
...........................................................
من آدم تازه به دوران رسیده ای نیستم!

گفتگوی هفته نامه غرب با حاج غلامرضا امیری...


1394/03/13
...........................................................
با عکاسان حرفه ای جهان فاصله ای نداریم

گفت و گوی محمدحسین شیریان با بهمن زارعی عکاس اعزامی ایرنا به مذاکرات لوزان سوییس را منتشر کرده ...


1394/01/30
...........................................................
خبری از تهدید و تکفیر و هاله نور نیست!

ابراهیم فتاحی: هیچ مصلحتی بالاتر از قانون‌مندی و قانون‌مداری و اجرای قانون نیست....


1393/07/13
...........................................................
 

مردم سالاری کرمانشاه