کد مطلب: 960   تاریخ مطلب: 1393/04/09    

سينماي انديشه،سينماي شاعرانه

محسن خیمه دوز

يكي نماد سينماي شاعرانه (آندری تارکوفسکی) و ديگري نماد سينماي انديشه (مایكل آنجلو آنتونیونی)، هر دو بي‌رقيب، و هر دو بي‌جانشين، چرا كه هر دو در كار خود، و در نوع خود، يگانه‌اند.
با آنكه خاطرۀ جهاني سال‌هاست آن دو را تجربه كرده، ولي هنوز اذهاني هستند كه نه سينماي شاعرانه را باور دارند، چرا كه آن را غير ممكن مي‌دانند (ناصر تقوائي) و نه سينماي انديشه را شدني مي‌دانند، چرا كه بهنظرشان يك توهم است (مسعود كيميائي).
در اينكه با قواعد سينماي قصه‌گو، بويژه سينماي قصه‌گوي عامه‌پسند، نمي‌توان به سينماي شاعرانه و سينماي انديشه رسيد، شكي نيست. از اين منظر البته هم با تقوائي و هم با كيميائي مي‌توان موافق بود. 
اما از اين منظر كه اين دو نوع سينما اساسأ نمي‌توانند وجود داشته باشند، نمي‌توان با هيچ‌كدام موافق بود، چرا كه اين دو مدل سينما، هم وجود داشته‌اند، (تاركوفسكي و آنتونيوني) و هم منطقأ مي‌توان به قواعد ساخت هر دو مدل سينما (انديشه و شاعرانه) دست يافت. 
درسينماي شاعرانه، داستان و قصه و قصه‌گوئي، حذف شده يا نهايتأ به امري فرعي تبديل مي‌شود تا جاي آن را نمادها، نشانه‌ها و سمبل‌ها بگيرند. و البته همه در فرم سينمائي با روايتي بصري كه يك‌سره متفاوت است با انواع روايت‌هاي ادبي و نوشتاري. 
واضح است كه چنين كاري از عهده هركسي بر نمي‌آيد، همان‌طور كه سرايش شعر ماندگار ِ چندوجهي و جهان‌شمول هم كار هركسي نيست.
درسينماي انديشه اما، جاي قصه و داستان‌گوئي‌هاي رايج عامه‌پسند را، نقد مفاهيم مي‌گيرد. مفهوم‌كاوي مبتني بر نقد مفهوم، اساس سينماي انديشه است كه البته مغايرتي با سينماي شاعرانه و حتا با قصه‌‌گوئي ندارد.
به عبارت ديگر با سينماي انديشه مي‌توان قصه‌گوئي هم كرد، اما با الزامات قصه‌گوئي به تنهائي، نمي‌توان انديشه‌ورزي و مفهوم‌كاوي و نقد انديشه كرد.
بنيان سينماي انديشه و نقادي ِ دراماتيك ِ آن را، مفهوم Concept مي‌سازد. و البته در معناي ِ «مفهوم» مناقشه بسيار هست، همانطور كه مفهوم ِ «معنا» هم مناقشه بسيار هست.
مفهوم را به چند معنا به كار برده‌اند: 
1- معناي فرگه‌اي، كه در آنجا مفهوم به نمادهاي زبان‌ ِ منطق ِ فرمال، صوري و رياضي فروكاسته مي‌شود و لذا بهره‌اي از عينيت، بويژه عينبت ِ زيستي در آن وجود ندارد.
2- معناي كوايني، كه در تئوري كل‌گرائي‌اش، اساسأ مفهوم را رد مي‌كند و به آن باور ندارد و برايش حجيتي و اصالتي قائل نيست.
3- معناي ارسطوئي و افلاطوني كه آن را درحوزه‌اي فراخ و گشاده و بسيار كلي ِ هستي‌شناختي به كار مي‌برند و به همين دليل مفاهيم‌شان هيچ‌وقت فرم انضمامي به خود نمي‌گيرد. مفاهيمي مثل عدالت، آزادي، قدرت، مردم، اخلاق، ...
4- نوعي ديگر از مفهوم، يك‌سره به معنا فروكاسته مي‌شود و هرچند آن را نفي نمي‌كند اما «به نام مفهوم ولي به كام معنا»، عمل مي‌كند. فلاسفه قاره‌اي عمومأ ازهمين منظر مفهوم‌كاوي مي‌كنند و لذا چندان در قيد و بند استدلال و دليل‌آوري و نقدهاي گزاره‌اي نيستند و نمي‌مانند. ( به استثناي برخي از آنها كه ذهن تحليل‌گر و منطقي دارند مثل پل ريكور و ادگار مورن).
5- و سرانجام مفهوم به معناي گزاره‌اي آن كه حالت انضمامي و آبچكتيو هم دارد و مي‌توان آن را در بستر گزاره‌هاي منطقي، زيان‌شناختي، معرفت‌شناختي و روش‌شناختي، سازمان داد و به كمك آن، بخشي از جهان واقع را نقد كرد. زيرا نقد جهان واقع بصورت مستقيم امكان‌پذير نيست ( نقد سياست، نقد فيلم، نقد اجتماع، نقد اقتصاد، و... همه غلط‌هاي مصطلح‌اند كه اگر در عمل بخواهند كاربرد داشته باشند بايد به مدد ميانجي‌هاي مفهومي و گزاره‌اي ممكن مي‌شوند. همان ميانجي‌هائي كه اساس سينماي انديشه را هم تشكيل مي‌دهند.
( در مقاله نقد و پاتولوژي، امكان‌ناپذيري نقد امر واقع را توضيح داده‌ و مستدل كرده‌ام. و استدلال كرده‌ام كه نقد، مواجۀ گزاره با گزاره است نه مواجۀ گزاره با امر واقع. زيرا هيچ گزاره‌اي توان مواجه با هيچ بخش از جهان واقع را ندارد).
و البته در سينماي انديشه مشكل دو برابر سخت‌تر است. هم بايد انديشه‌ورزي انتقادي دانست و هم بايد بتوان آن نتايج انتقادي را به فرم بصري و سينمائي درآورد. كاري كه آنتونيوني و استنلي كوبريك در آن استاد بودند.
نتيجه آنكه:
همانطور كه روشنفكران همواره در تاريخ، خواب قدرت‌مندان و عامه مردم را بر هم زده‌اند تا آنها را كمي از خواب‌آلودگي برهانند، سينمايگران سينماي انديشه و شاعرانه هم خروس‌هاي بي‌محل ِ جهان سينماي قصه‌گو و عامه‌پسند هستند كه همواره «خلاف‌آمد ِ عادت» شنا مي‌كنند. و به همين دليل، سينماي انديشه و شاعرانه، براي جهان ِ سينما بطور خاص، و براي جامعه بشري بطور عام، يك كابوس ِ بزرگ و يك وحشت ِ دائمي‌ست.




مردم سالاری کرمانشاه    تاریخ ارسال مطلب:1393/04/09   کد مطلب: 960


نظرات کاربران
 نام نویسنده  
 متن ارسالی  
       
        اخبار استانی
🔴کامل ترین لیست کاندیداهای احتمالی شورای اسلامی شهر کرمانشاه

این لیست به روز رسانی و تکمیل می شود...

1395/12/26
.............................................................
پیکر اسفندیار غلامی کشتی گیر اسبق کشورمان تشییع شد

پیکر مرحوم اسفندیار غلامی قهرمان اسبق کشتی ایران روز شنبه در میان حزن و اندوه مردم اسلام آبادغر...

1395/08/29
.............................................................
نظام و مردم اولین گروه هایی هستند که از تخریب دولت آسیب می بینند

امیر صالحی رییس شورای هماهنگی جبهه اصلاحات استان کرمانشاه نیز تخریب کنندگان دولت را از ادامه ای...

1395/08/06
.............................................................
بیانیه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه در خصوص انهدام تیم تروریستی داعش

شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه در خصوص به هلاکت رسیدن اعضای گروهک تروریستی داعش در کرمانشا...

1395/05/27
.............................................................
استاندار کرمانشاه: تمام تلاش خود را برای توسعه اورامانات به کار خواهم گرفت

استاندار کرمانشاه روز شنبه در دیدار با ملا عبدالله غفوری امام جمعه روانسر تاکید کرد: تمام تلاش...

1395/05/23
.............................................................
پیام استاندار کرمانشاه به مناسبت کسب مدال طلای کیانوش رستمی در المپیک ریو

پیام استاندار کرمانشاه به مناسبت کسب مدال طلای کیانوش رستمی در المپیک ریو ۲۰۱۶...

1395/05/23
.............................................................
توضیحات سخنگوی شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه درخصوص بیانیه اخیر این شورا

سخنگوی شورای هماهنگی جبهه اصلاحات کرمانشاه در خصوص بیانیه اخیر این شورا که در فضای مجازی و رسان...

1395/05/23
.............................................................
اعلام حمايت دبير حزب مردم سالاري استان كرمانشاه از استاندار

به گزارش مردم سالاري كرمانشاه امير صالحي دبير حزب مردم سالاري استان با اشاره به لزوم وحدت رويه ...

1395/05/18
.............................................................
ترکیب جدید هییت رییسه شورای هماهنگی جبهه اصلاحات استان کرمانشاه تعیین شد.

در این جلسه علاوه بر تعیین هییت رییسه جدید مباحث متعددی مطرح شد که گزارش آن را در ادامه می خوان...

1395/05/17
.............................................................
روز خبرنگار گرامي باد.

......

1395/05/16
.............................................................
 
 
       گفتگو
كواكبيان: ترامپ قدرت برهم زدن برجام را ندارد

عضو هیات رییسه فراکسیون امید در مجلس شورای اسلامی گفت: کشورهایی که به ستادهای انتخاباتی خانم کل...


1395/08/25
...........................................................
احزاب؛ ابزار تقویت مردمسالاری و ارتقای بینش و مشارکت سیاسی

احزاب سیاسی در ایران به رغم بهره مندی از پیشینه و پشتوانه قانون اساسی، هرگز نتوانسته اند به کار...


1395/05/16
...........................................................
«وسواس سقراطی دارم»

گفتگو با دکترسمیعی - استاد 81 ساله ارتباطات...


1395/02/04
...........................................................
باقرآبادی:من هنوز هم خودم را یک روزنامه نگار میدانم.

سخت است با روزنامه نگاری که سالها مصاحبه کننده ای حرفه ای بوده، روبرو شوی و به قولی«خیاط را در ...


1394/06/23
...........................................................
من آدم تازه به دوران رسیده ای نیستم!

گفتگوی هفته نامه غرب با حاج غلامرضا امیری...


1394/03/13
...........................................................
با عکاسان حرفه ای جهان فاصله ای نداریم

گفت و گوی محمدحسین شیریان با بهمن زارعی عکاس اعزامی ایرنا به مذاکرات لوزان سوییس را منتشر کرده ...


1394/01/30
...........................................................
خبری از تهدید و تکفیر و هاله نور نیست!

ابراهیم فتاحی: هیچ مصلحتی بالاتر از قانون‌مندی و قانون‌مداری و اجرای قانون نیست....


1393/07/13
...........................................................
 

مردم سالاری کرمانشاه